W sobotę 12 października ogłoszono podczas 55. Rybnickich Dni Literatury, że Rafał Księżyk zdobył Górnośląską Nagrodę Literacką „Juliusz” za książkę „Śnialnia. Śląski underground” (Wydawnictwo Literackie).
Księżyk do tej pory znany ze świetnych biografii muzyków napisał tym razem biografię zbiorową środowiska artystów, skupionego wokół legendarnej Pracowni przy ul. Piastowskiej 1 w Katowicach. W latach sześćdziesiątych do tytułowej Śnialni z szarego życia w PRL-u uciekli malarze Urszula Broll, Antoni Halor, Zygmunt Stuchlik, Andrzej Urbanowicz i Henryk Waniek. Stworzyli w niej oazę malarstwa, muzyki, buddyzmu zen i psychodelii. Pracownia przetrwała sześć dekad i inspirowałą kolejne pokolenia artystów i ludzi kultury, między innymi Zdzisława Beksińskiego, Henryka Mikołaja Góreckiego, Ingmara Villqista czy Olgę Tolarczuk.
Aleksandra Klich-Siewiorek, sekretarzyni nagrody „Juliusz” tak uzasadnia nagrodę dla “Śnialni”: “ To książka, która przypomina, że na Górnym Śląsku, który w powszechnym, niesprawiedliwym osądzie uchodzi ciągle za miejsce życia prostych „hobbitów”, w obszarze sztuki działy się i dzieją niezwykłe rzeczy ”.
W finale tegorocznej edycji Juliusza znalazły się również biografie: Gunthera Niethammera – „Ptaki krzyczą nieustannie. Historia Gunthera Niethammera, esesmana i ornitologa z Auschwitz” Beaty Dżon-Ozimek i Michała Olszewskiego (wydawnictwo Czarne), Izaaka Babla – „Babel. Człowiek bez losu” Aleksandra Kaczorowskiego (wydawnictwo Czarne), Jerzego Urbana – „Urban. Biografia” Doroty Karaś i Marka Sterlingowa (wydawnictwo Znak) oraz Stanisławy Przybyszewskiej i Anieli Pająkówny -„Przybyszewska/Pająkówna. Głuchy krzyk. Portret podwójny” Anny Kaszuby-Dębskiej (wydawnictwo Marginesy). W poprzednich latach laureatami nagrody zostali między innymi Marta Grzywacz za „Nasza pani z Ravensbrück”(2021), Wojciech Orliński za „Kopernik. Rewolucje”(2023), Artur Domosławski za „Wygnaniec. 21 scen z życia Zygmunta Baumana”(2022) czy Agnieszka Dauksza za „Jaremianka. Biografia” (2020).
Górnośląska Nagroda Literacka „Juliusz”została ustanowiona przez prezydenta Rybnika w 2016 roku. Początkowo była przyznawana dla najlepszej polskiej książki, a od roku 2019 r. honoruje najlepszą polską biografię. Laureat otrzymuje statuetkę oraz nagrodę pieniężną w wysokości 50 tysięcy złotych. Nagrodzie patronuje Julius Roger, Niemiec ze Szwabii, lekarz i filozof, który w latach 40-tych przyjechał na Górny Śląsk, i oddał nieocenione zasługi dla tego regionu. Przerażony panującym tam ubóstwem założył między innymi trzy szpitale i sierociniec. Szpital w Rybniku, do którego powstania walnie się przyczynił, choć powstania którego już nie doczekał, otrzymał jego imię. Prezydent Rybnika Piotr Kuczera zapowiedział podczas uroczystości wręczenia nagrody utworzenie stypendium na napisanie biografii Juliusa Rogera, która miałaby ukazać się w przyszłym roku, na dziesiątą edycję nagrody „Juliusz”.
A.CH.
